افزایش هفت برابری قیمت کالاها در پنج سال اخیر

به گزارش قیمت ۳۶۰، در نیم‌دهه اخیر، سطح عمومی قیمت‌ها در اقتصاد ایران حدود هفت‌برابر شده و نرخ دلار نیز به حدود ۷.۲برابر سطح سال۱۴۰۰ رسیده است؛ درحالی‌که حداقل دستمزد تنها ۶.۳برابر افزایش یافته است.

 این شکاف در اقلام خوراکی عمیق‌تر است. به‌طوری‌که قیمت برخی کالاهای اساسی مانند روغن، گوشت و لبنیات با سرعتی بسیار بیشتر از دستمزد رشد کرده‌اند. حاصل این روند، کاهش قدرت خرید واقعی خانوار و کوچک‌تر شدن سهم درآمد از سبد مصرفی است.

مقایسه قیمت کالاها و خدمات نسبت به سال ۱۴۰۰، نشان می‌دهد که سطح عمومی قیمت‌ها در بخش مصرف در طول پنج سال اخیر، هفت برابر شده است. در این میان بهای بسیاری از کالاها و خدمات با سرعت بیشتری نسبت به سطح حداقل دستمزد افزایش یافته است.

حذف ارز ترجیحی در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴ و اختلال تردد در تنگه هرمز در ماه‌های اخیر، بخشی از جهش قیمت کالاها را توضیح می‌دهد. 

 قیمت روغن‌ها و چربی‌ها به ۱۹.۸ برابر رسیده که بیشترین رشد را در میان کالاها و خدمات داشته است. پس از آن، قیمت انواع گوشت ۱۱.۶ برابر، شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۱۰.۶ برابر، هتل و رستوران ۱۰.۶ برابر و حمل‌ونقل عمومی ۱۰.۳ برابر شده‌اند. همچنین قیمت گروه‌های میوه و خشکبار، دخانیات، نان و غلات شاهد رشد بیش از ۸۰۰ درصدی بوده‌اند؛ به بیان دیگر، قیمت آنها بیش از ۹ برابر شده است. بنابراین، درحالی‌که سطح عمومی قیمت‌ها هفت برابر شده، قیمت این اقلام رشد بیشتری داشته است. علاوه بر این، حداقل دستمزد نسبت به سال ۱۴۰۰ حدود ۶.۳ برابر شده است.

مسکن، آموزش و حمل‌ونقل شخصی در این دوره کمتر از شاخص کل قیمت‌ها رشد کرده‌اند، زیرا قیمت این خدمات و کالاها علاوه بر تورم، تحت‌تاثیر عواملی مانند قدرت خرید خانوار، رکود تقاضا، سیاست‌های تنظیمی و قیمت‌گذاری قرار دارند. با این حال، قیمت بیشتر کالاهای خوراکی با سرعت بیشتری نسبت به CPI (شاخص قیمت مصرف‌کننده) و حداقل دستمزد رشد کرده‌اند.

البته باید یادآور شد که حداقل دستمزد معمولا با تاخیر و کمتر از تورم واقعی تعدیل می‌شود، زیرا تصمیم‌گیری بر اساس تورم گذشته انجام می‌گیرد و افزایش اسمی آن اغلب از تورم جاری عقب می‌ماند. در نتیجه قدرت خرید واقعی کارگران کاهش یافته و فاصله بین درآمد و هزینه‌های زندگی بیشتر می‌شود.

همچنین رشد نرخ دلار نیز تفاوت کمی با رشد شاخص قیمت مصرف‌کننده داشته است. داده‌ها نشان می‌دهد شاخص دلار در این دوره به حدود ۷.۲ برابر رسیده؛ در همین چارچوب، رشد دلار تقریبا هم‌مسیر با تورم عمومی بوده است. در این میان، قیمت بسیاری از کالا‌های خوراکی مانند روغن، انواع گوشت و غلات، تحت‌تاثیر حذف ارز ترجیحی با جهش‌های قابل‌توجهی روبه‌رو شده‌اند. با این حال، رشد همه کالاها به دلیل یادشده رخ نداد. زیرا بسیاری از کالاهایی که تورم بالا را تجربه کرده‌اند، شامل دریافت ارز ترجیحی نبوده‌اند.

افزایش هزینه تولید و توزیع، رشد دستمزدها، افزایش هزینه واردات و نهاده‌ها، تغییرات عرضه و تقاضا و همچنین سیاست‌های قیمت‌گذاری می‌توانند به‌طور مستقل بر قیمت کالاها و خدمات اثر بگذارند. عدم وابستگی تورم برخی کالاها به تغییرات اخیر نرخ ارز، حاکی از وجود دلایل عمیق‌تری مانند ناترازی سیستم بانکی و کسری بودجه دولت است؛ چالش‌هایی که حتی در صورت ثبات شرایط سیاسی و تجاری، همچنان به موتور رشد تورم سوخت‌رسانی می‌کنند.

مقایسه روند قیمت‌ها نشان می‌دهد فشار تورمی بر خوراکی‌ها به‌مراتب بیشتر از بسیاری از کالاها و خدمات غیرخوراکی بوده است. این تفاوت از آن جهت اهمیت دارد که خوراکی‌ها بخش ضروری سبد مصرف خانوار را تشکیل می‌دهند و امکان حذف یا کاهش مصرف آنها، به‌ویژه در کوتاه‌مدت، محدود است. بنابراین افزایش سریع‌تر قیمت مواد غذایی می‌تواند فشار بیشتری بر بودجه خانوار وارد کرده و قدرت خرید آن را کاهش دهد.