راهکار فرار از تورم بالا چیست؟
اقدامات سیاسی بعد از اشغال ایران به دست متفقین منجر به مهار تورم سه رقمی شد و راهکارهای اقتصادی دولت ششم در نیمه ابتدایی دهه ۷۰ اجازه عبور تورم از مرز ۵۰ درصد را نداد
قیمت ۳۶۰- تورم هشت سال گذشته را باید طولانیترین مقطع با تورم بالای ۳۰ درصد بدانیم.
به گزارش قیمت 360 ؛ سالهای 1397 تا 1404 از این حیث به دو دوره مختلف زمانی در قرن اخیر شباهت پیدا میکند. دوره اول که اوایل دهه 20 و اشغال ایران به دست متفقین با ثبت تورم بالای 100 درصد همزمان شد و دوره دوم که مردم در سالهای پس از جنگ هشتساله و نیمه اول دهه 70 برای پنج سال متوالی با تورم 20 تا 50 درصد روبرو بودند. در هر دو مقطع البته نرخ تورم بالاخره مهار شد. اقدامات سیاسی در دهه 20 به مهار تورم سه رقمی کمک کرد و راهکارهای اقتصادی دهه 70 مانع از عبور تورم از مرز 50 درصد شد.
شباهت تورم فعلی با دو برهه تاریخی در دهه ۲۰ و ۷۰
دادههای بانک مرکزی از نرخ تورم نشان میدهد از ۱۳۹۷ به این طرف هر سال با نرخ تورم بالای ۳۰ درصد سروکار داشتیم. پس از ثبت تورم ۳۱ درصدی در سال ۱۳۹۷، این شاخص در سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ به ترتیب ارقام ۴۱ درصد، ۴۷ درصد، ۴۶ درصد، ۵۳ درصد و ۴۷ درصد را ثبت کرد و در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نیز با وجود برخی کنترلها همچنان بالای سطح ۳۵ درصد باقی ماند تا طولانیترین تکرار تورم بالا در دهههای اخیر رقم بخورد.
پیش از این دوره طولانی شدیدترین موج تورمی تاریخ اقتصاد ایران در سالهای ۱۳۲۱ و ۱۳۲۲ به وقوع پیوست. سالهایی که نرخ تورم به ترتیب ارقام خیرهکننده ۹۶.۲ درصد و ۱۱۰.۵ درصد را ثبت کرد. عامل اصلی این اعداد بیسابقه اشغال ایران توسط متفقین در کوران جنگ جهانی دوم بود. در آن برهه دولت وقت مجبور شد برای تامین هزینههای ارتشهای بیگانه در ایران به شکل بیرویهای اسکناس بدون پشتوانه چاپ کند. همزمان بسته شدن مسیرهای تجاری و حتی احتکار مواد غذایی قحطی شدیدی را رقم زد که قیمتها را روزانه بالا میبرد.
دومین دوره طولانی و پیوسته گرانیها به نیمه اول دهه ۷۰ برمیگردد. اقتصاد ایران از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۵ برای شش سال متوالی تورمهای بالای ۲۰ درصد را به خود دید. آمارها به ترتیب ۲۰.۷ درصد، ۲۴.۴ درصد، ۲۲.۹ درصد، ۳۵.۲ درصد، رکورد معروف ۴۹.۴ درصد در سال ۱۳۷۴ و نهایتا ۲۳.۲ درصد در سال ۱۳۷۵ بودند. دلیل این گرانیها به سیاستهای خاص سالهای پس از پایان جنگ، آزادسازی قیمتها، دریافت وامهای خارجی و البته شوک یکسانسازی نرخ ارز ارتباط داده میشود.
البته در سالهای ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ نیز به خاطر دور اول تحریمها و جهش نرخ ارز تورم به سطوح بالای ۲۰ و ۳۰ درصد رسید اما این روند طولانیمدت نشد و با تغییر فضای سیاسی و اقتصادی به سرعت مهار شد.
ایران چگونه از تورمهای تاریخی نجات پیدا کرد؟
عبور از تورمهای اوایل دهه 20 و 70 با تغییر مسیر سریع در سیاستگذاری همراه بوده است. در اوایل دهه 20، پایان جنگ جهانی دوم و خروج کامل ارتش متفقین از ایران اصلیترین عامل خاموش شدن موتور تورم حساب میشد. با خروج آنها الزام دولت به چاپ پول برایشان قطع شد. از سوی دیگر با باز شدن مجدد مسیرهای تجارت جهانی و ورود کالاهای اساسی به کشور تعادل به بازار برگشت. تغییرات فیزیکی و سیاسی آن سالها باعث شد تا نرخ تورم در سال 1323 با یک سقوط آزاد همراه شود و اقتصاد ایران از لبه پرتگاه تورم سه رقمی نجات پیدا کند.
نیمه اول دهه 70 البته ماجرا کاملا ریشه داخلی داشت و تورم آن مقطع بیارتباط به سیاستهای خاص دولت پنجم نبود. دولت ششم تشخیص داد سیاستهای آزادسازی سریع اقتصادی و رها کردن فنر نرخ ارز به تورم نزدیک 50 درصدی در سال 1374 منجر شده و تاثیر مهمی در بازار داشته. راهکار فرار در آن مقطع کنار گذاشتن موقت شوکدرمانی بود.
مرور اخبار مربوط به راهکارهای دولت برای فرار از تورم بالای 40 درصد، به کلیدواژههایی از جمله سیاستهای انقباضی و کاهش هزینه مثل کاهش کسری بودجه، کنترل رشد نقدینگی و حتی تعدیل نیرو در شرکتهای دولتی ختم میشود. از سیاستهای ارزی و تجاری آن زمان هم نباید غافل شد. مدیریت نرخ ارز و کاهش 40 درصدی هزینههای واردات کالا بخشی از سیاستهای ارزی و تجاری آن روزها حساب میشود.
در کنار این سیاستها، سیاستهای مرتبط با مدیریت بدهیهای خارجی و اقدامات نظارتی هم در کنترل نرخ ارز تاثیر داشتند. مجموعهای از این اقدامات کمک کرد تا سال 1384 و پایان کار دولت ششم و هفتم نرخ تورم در محدوده 10 درصد آرام گیرد.
