سفره ایرانی‌ها در ۱۳ سال ۴۳ درصد کوچک‌تر شد

به گزارش قیمت ۳۶۰، بررسی آمارها نشان می‌دهد سفره خانوارهای ایرانی با روندی شدید  کوچک شده است. هزینه سرانه خوراک در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۰ بر اساس قیمت‌های واقعی، حدود ۴۳ درصد کاهش یافته است. هر فرد ایرانی در سال ۱۳۹۰ حدودا ۲‌میلیون و ۶۶۰ هزار تومان هزینه خوراک کرده، این هزینه در سال ۱۴۰۳ به حدود یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان کاهش یافته است.

 الگوی کاهش هزینه‌های خوراکی نشان‌دهنده همزمانی آن با وقوع تحریم‌های اقتصادی است. اولین کاهش شدید در ابتدای دهه ۱۳۹۰ رخ داده و دومین کاهش نیز همزمان با موج دوم تحریم‌ها بوده است. تحریم‌ها از یک‌سو درآمد سرانه را کاهش داده و از سوی دیگر موجب پیشی‌گرفتن تورم خوراکی از تورم کل شده است. خانوارها نیز در پاسخ به این شرایط، هزینه‌های خوراکی خود را برای برآورده کردن سایر نیازهای ضروری، تا حد ممکن کاهش داده‌اند.

هزینه‌های خوراکی در ابتدای دهه ۱۳۹۰ و همزمان با موج اول تحریم‌ها حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است. پس از شوک ابتدایی، سفره خانوارها تا سال ۱۳۹۶ تقریبا بدون تغییر مانده است. در سال ۱۳۹۷ همزمان با خروج آمریکا از برجام و شروع دوباره تحریم‌های اقتصادی، شوک دوم به سفره خانوار وارد شده است. مشابه دوره اول در این دوره نیز، هزینه‌های خوراکی حدود ۲۳ درصد کاهش یافته است. در مجموع پس از وارد آمدن دو شوک پایدار به سفره خانوار، هزینه‌های خوراکی در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۰ حدود ۴۳ درصد کاهش یافته است.

در میان دهک‌های درآمدی مختلف، بیشترین آسیب به دهک اول، یعنی فقیرترین اعضای جامعه، وارد شده است. درحالی‌که سفره میانگین جامعه حدود ۴۳ درصد کوچک شده، سفره این دهک حدود ۵۴ درصد کوچک شده است. در مقابل، دهک دهم با کاهش حدود ۳۵ درصد در هزینه‌های خوراکی، کمترین آسیب را دیده است

کاهش درآمد سرانه یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش هزینه‌های خوراکی است. درآمد سرانه کمتر باعث می‌شود قدرت خرید خانوارها در برابر همه کالاها از جمله کالاهای خوراکی، کاهش یابد. بررسی آمارها نشان می‌دهد کاهش درآمد سرانه ایران عمدتا به دلیل کاهش فروش و قیمت نفت رخ داده است.

با شروع تحریم‌ها در ابتدای دهه ۱۳۹۰، فروش نفت ایران کاهش یافت و درآمد سرانه نیز در سال ۱۳۹۱، حدود ۱۵ درصد نسبت به سال قبل کمتر شد. کاهش قیمت و فروش نفت در سال‌های بعد تداوم یافت و موجب افت ۳۳ درصدی درآمد سرانه در سال ۱۳۹۹ نسبت به سال ۱۳۹۰ شد. همزمان با تغییر دولت در آمریکا و افزایش فروش نفت ایران، درآمد سرانه رشد کرد و افت ۳۳ درصدی سال ۱۳۹۹ به ۲۵ درصد در سال ۱۴۰۳ کاهش یافت.

علاوه بر کاهش درآمد سرانه، افزایش بیشتر قیمت کالاهای خوراکی نسبت به کالاهای دیگر نیز، می‌تواند دومین عامل مهم کاهش هزینه‌های خوراکی باشد. تورم خوراکی در اکثر سال‌ها بیشتر از نرخ عمومی تورم بوده است.

اوج تفاوت این دو نرخ در سال ۱۴۰۱ و همزمان با آزادسازی نرخ ارز بوده است. در این سال نرخ تورم سالانه حدود ۴۵.۷ درصد بوده درحالی‌که تورم خوراکی به بیش از ۷۱ درصد رسیده است.