زنگ خطر کسری بودجه 1405؛ درآمد دولت کاهش پیدا کرد
اگرچه آمارها از رشد 46 درصدی مالیات در چهار ماه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته حکایت دارد اما بررسیها نشان میدهد تا پایان تیر تنها 51.4 درصد از درآمد مالیاتی وصول شده است
به گزارش قیمت ۳۶۰، بررسی عملکرد مالیاتی دولت در چهار ماه نخست سال۱۴۰۵ نشان میدهد اگرچه درآمدهای مالیاتی به بیش از ۵۷۷هزارمیلیارد تومان رسیده و نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۶درصد رشد اسمی داشته است، اما این افزایش نتوانسته دولت را به اهداف بودجهای نزدیک کند.
تا پایان تیرماه، تنها ۵۱.۴درصد از درآمد مالیاتی پیشبینیشده برای این مقطع محقق شده؛ به این معنا که نزدیک به نیمی از منابع هدفگذاریشده هنوز وصول نشده است. هرچند شرایط جنگی، افت سودآوری بنگاهها و کاهش فعالیتهای اقتصادی، تحقق درآمدهای مالیاتی را با دشواری مواجه کرده و احتمال بهبود وصول در ماههای آینده وجود دارد اما تداوم این عقبماندگی میتواند به یکی از مهمترین چالشهای بودجه ۱۴۰۵ تبدیل شود.
از آنجا که درآمدهای نفتی، برداشت از صندوق توسعه ملی و واگذاری اموال مازاد نیز با چالشهای تحقق مواجهند، جبران نشدن این جاماندگی، ریسک کسری بودجه ۱۴۰۵ را بهطور محسوسی افزایش خواهد داد.
کاهش درآمدهای مالیاتی میتواند حاصل همزمانی چند عامل باشد که در میان آنها، تحولات اقتصاد کلان نقش مهمی ایفا میکند. رکود یا کاهش سرعت فعالیتهای اقتصادی، تولید و فروش بنگاهها را محدود کرده و در نتیجه پایه مالیات بر درآمد شرکتها و مشاغل را کاهش میدهد.
از سوی دیگر، افت قدرت خرید خانوارها به کاهش مصرف منجر میشود و درآمد حاصل از مالیات ارزش افزوده، که یکی از منابع مهم درآمدهای مالیاتی است، تحتتاثیر قرار میگیرد. تورم بالا نیز اگرچه در ظاهر به افزایش درآمدهای اسمی مالیاتی منجر میشود، اما با تضعیف توان پرداخت بنگاهها و خانوارها، میتواند وصول واقعی مالیات را محدود کند.
آمارهای منتشرشده از سوی سازمان امور مالیاتی، کاهش مستمر نسبت درآمدهای مالیاتی وصولشده به درآمدهای پیشبینیشده در قانون بودجه را نشان میدهد. در سال ۱۴۰۱، دولت توانسته بود حدود ۸۲ درصد از درآمدهای مالیاتی متناسب با هدف بودجهای این دوره را محقق کند؛ اما این نسبت در سال ۱۴۰۲ به ۷۹ درصد کاهش یافته است. روند نزولی، در سالهای بعد شدت بیشتری گرفته و نسبت تحقق درآمدهای مالیاتی در چهار ماه نخست ۱۴۰۳ به ۶۶ درصد و در سال ۱۴۰۴ به ۵۷ درصد رسیده است. در سال ۱۴۰۵ نیز تنها ۵۱ درصد از درآمد مالیاتی پیشبینیشده برای این مقطع وصول شده است.
این کاهش نشان میدهد رشد اسمی درآمدهای مالیاتی الزاما به معنای بهبود عملکرد دولت در تامین منابع بودجهای نیست. بهویژه در شرایط تورمی، افزایش مبلغ وصولشده میتواند تا حد زیادی ناشی از افزایش سطح عمومی قیمتها باشد، درحالیکه تحقق درآمدها نسبت به اهداف بودجهای کاهش یافته است. تداوم این روند میتواند فشار بیشتری بر سایر منابع درآمدی دولت وارد کند و وابستگی بودجه به منابعی مانند فروش نفت، انتشار اوراق و سایر درآمدها را افزایش دهد.
در بودجه عمومی سال ۱۴۰۵، درآمدهای مالیاتی با رقم حدود ۲۸۲۰ هزارمیلیارد تومان، مهمترین منبع درآمدی دولت محسوب میشوند و سهم قابلتوجهی از منابع عمومی را تشکیل میدهند. با این حال، نکته مهمتر از حجم این درآمدها، میزان تحقق مورد انتظار آنهاست دولت پیشبینی کرده است حداقل ۷۵ درصد از درآمدهای مالیاتی مصوب را در طول سال محقق کند.
