پیامدهای محاصره دریایی برای بازار جهانی انرژی چیست؟
کارشناسان بازار انرژی معتقدند طرح موضوع محاصره دریایی، صرفنظر از امکان یا عدم امکان اجراییشدن آن، خود یک «شوک انتظاری» در بازار ایجاد میکند
به گزارش قیمت ۳۶۰، در روزهای اخیر موضوع محاصره دریایی ایران بحثهای گستردهای را در میان تحلیلگران اقتصادی، کارشناسان امنیت انرژی و مؤسسات بینالمللی ایجاد کرده و پرسشهایی جدی درباره پیامدهای چنین اقدامی بر قیمت نفت، اقتصادهای وابسته به انرژی و تجارت جهانی مطرح شده است.
تنگه هرمز برای ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس و مصرفکنندگان اصلی انرژی در آسیا و اروپا نهتنها یک مسیر حملونقل، بلکه حلقهای کلیدی در زنجیره امنیت انرژی تلقی میشود. از همین رو، هرگونه تغییر در وضعیت تردد نفتکشها در این مسیر، آثار چندلایهای بر عرضه جهانی، قیمتها و حتی ثبات بازارهای مالی دارد.
کارشناسان بازار انرژی معتقدند طرح موضوع محاصره دریایی، صرفنظر از امکان یا عدم امکان اجراییشدن آن، خود یک «شوک انتظاری» در بازار ایجاد میکند. تجربه سالهای اخیر نشان میدهد هر زمان تنش در خلیج فارس افزایش یافته، بازار بلافاصله با رشد قیمت نفت واکنش نشان داده است. افزون بر این، تحلیلگران تأکید میکنند که بازار جهانی نفت در شرایط فعلی ظرفیت محدودی برای تحمل تنشهای جدید دارد.
این موضوع آن هم در شرایطی که عرضه نفت از برخی کشورها پیش از این نیز با اختلال مواجه بوده و در نتیجه، ظرفیت مازاد تولید جهانی بسیار محدود است، حیاتی تر می شود به طوری که مؤسسات بینالمللی نیز در گزارشهای اخیر خود اشاره کردهاند که بازار جهانی نفت در وضعیت «تعادل شکننده» قرار دارد و افزایش نااطمینانی میتواند قیمتها را به سطحهای بالاتر سوق دهد.
گزارشهای جدید نشان میدهد که به دلیل کاهش ذخایر و رشد مصرف فصلی در برخی کشورهای واردکننده، بازار در ماههای آینده با سطح پایینتری از ذخایر مواجه خواهد بود. بنابراین، حتی تهدیدهای لفظی نیز میتواند به تحریک موجهای جدید افزایش قیمت منجر شود.در همین راستا، بانک آمریکایی جیپی مورگان بهتازگی اعلام کرده است که آزادسازی ذخایر راهبردی انرژی ایالات متحده تنها تا حدود ۲۰ آوریل میتواند نقش مؤثری در کنترل قیمتها ایفا کند. به گفته این بانک، پس از این تاریخ، ظرفیت ادامه آزادسازی ذخایر محدود میشود و این موضوع میتواند بازار را وارد مرحلهای حساس کند.
بر اساس این تحلیل، در صورتی که همزمان با کاهش ذخایر، تنش در تنگه هرمز افزایش یابد، بازار جهانی نفت با خطر «افزایش تصاعدی قیمت» مواجه خواهد شد؛ چرا که عرضه جایگزین کافی وجود ندارد و مسیرهای صادراتی نیز محدود هستند. تحلیلگران بانک جیپی مورگان هشدار میدهند که هرگونه اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز ممکن است سطح ذخایر تجاری در آسیا و اروپا را سریعتر از انتظار کاهش دهد و در کوتاهمدت باعث جهش قیمتها شود؛ وضعیتی که میتواند به رشد هزینه انرژی در بخش تولید، حملونقل و خدمات منجر شود.
وابستگی بالای صادرات نفت به تنگه هرمز
در کنار تأثیرات جهانی، کارشناسان منطقهای نیز به آثار احتمالی چنین تهدیدی بر اقتصاد کشورهای خلیج فارس اشاره کردهاند. بسیاری از این کشورها وابستگی بالایی به صادرات نفت از طریق تنگه هرمز دارند و هرگونه محدودیت در تردد نفتکشهایشان میتواند بر درآمدهای نفتی و بودجه دولت آنها تأثیر بگذارد.
با توجه به اینکه ایران اعلام کرده در چارچوب حاکمیت خود ممکن است برخی کشورهایی را که در تنشهای اخیر طرف درگیر تلقی میشوند در «اولویت پایینتری برای تردد» قرار دهد. تحلیلگران معتقدند برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس آسیبپذیری بیشتری خواهند داشت.
کاهش صادرات نفت، افزایش هزینه بیمه نفتکشها و احتمال افزایش هزینه حمل میتواند درآمد خالص این کشورها را تحت فشار قرار دهد؛ همچنین بیم آن میرود که کاهش صادرات نفت موجب کاهش توان مالی دولتها در اجرای پروژههای توسعهای و سرمایهگذاریهای بلندمدت شود. همانطور که تجربه تاریخی سالهای گذشته نشان داده که حتی تنشهای محدود در تنگه هرمز باعث رشد نرخ بیمه دریایی و افزایش هزینه حملونقل دریایی برای کشورهای منطقه شده است.
برخی کارشناسان بینالمللی همچنین با اشاره به بحرانهای اخیر در دریای سرخ هشدار دادهاند که هرگونه اختلال همزمان در تنگه هرمز و دریای سرخ میتواند تجارت جهانی را تحت فشار شدید قرار دهد. این موضوع بهویژه برای کشورهای آسیایی که بیشترین واردات انرژی را دارند اهمیت زیادی دارد.در صورتی که تردد نفتکشها در تنگه هرمز با محدودیت مواجه شود، مسیرهای جایگزین بسیار محدود هستند و تجارت جهانی، بهویژه در شرق آسیا، ممکن است با افزایش هزینه انرژی و کندی روند تولید مواجه شود. برخی کارشناسان همچنین معتقدند اختلال در مسیرهای دریایی میتواند بر قیمت گاز طبیعی نیز تأثیر بگذارد، زیرا بخشی از صادرات گاز مایع نیز از این منطقه عبور میکند.
آمریکا اقتصاد جهان را خفه می کند
در کنار تحلیلهای اقتصادی، برخی تحلیلگران روابط بینالملل نیز دیدگاههای متفاوتی درباره امکان اجرای محاصره دریایی و آثار آن مطرح کردهاند. آنها معتقدند چنین اقدامی نهتنها اثرگذاری محدودی بر اقتصاد ایران خواهد داشت، بلکه پیامدهای غیرمنتظرهای برای اقتصاد جهانی خواهد داشت.
جان مرشایمر، نظریهپرداز برجسته روابط بینالملل، در تحلیل اخیر خود اشاره کرده است که چنین اقداماتی میتواند به «نتایج معکوس» منجر شود. او با اشاره به اهمیت نفت ایران در بازارهای جهانی گفته است که کشورهای مصرفکننده نمیتوانند به سادگی از نفت ایران چشمپوشی کنند، زیرا نبود آن ممکن است عرضه جهانی را با کمبود مواجه کند.
این تحلیلگر همچنین هشدار داده است که اگر شرایط به گونهای پیش برود که مسیرهای دیگری مانند دریای سرخ نیز تحت تأثیر قرار گیرند، اقتصاد جهانی با فشار قابل توجهی روبهرو خواهد شد. به گفته او، اختلال همزمان در دو مسیر اصلی انتقال انرژی میتواند «اقتصاد جهان را دچار اختناق» کند و در نهایت موجب فشار بر همه کشورها، از جمله کشورهایی که چنین اقداماتی را آغاز کردهاند، شود.
بررسی روند قیمتها در روزهای اخیر نشان میدهد که بازار نفت با احتیاط بیشتری به تحولات منطقه نگاه میکند. افزایش تدریجی قیمتها و رشد حجم معاملات آتی نشاندهنده نگرانی سرمایهگذاران از احتمال اختلال در عرضه است. همچنین کارشناسان انرژی معتقدند که حتی اگر تهدیدهای اخیر به مرحله اجرا نرسد، بازار جهانی نفت در چند ماه آینده تحتتأثیر انتظارات تورمی و کاهش سطح ذخایر قرار خواهد داشت. همچنین انتظار میرود که هزینه بیمه نفتکشها در مسیرهای پرریسک افزایش یابد، موضوعی که به صورت غیرمستقیم بر قیمت نهایی نفت تأثیر میگذارد.
همچنین روزنامه فایننشال تایمز براین باور است، طرح ترامپ برای محاصره تنگه هرمز پرریسک است و میتواند به آمریکا بیشتر از ایران آسیب برساند. طرح ترامپ برای محاصره تنگه هرمز میتواند تنشها را بهطور خطرناکی تشدید کند و خطر درگیری گستردهتر را افزایش دهد. همچنین در ادامه این گزارش آماده است که چنین اقدامی نهتنها صادرات نفت ایران را هدف میگیرد، بلکه ممکن است جریان انرژی جهانی را مختل کرده و شوکهای اقتصادی گستردهای ایجاد کند. این طرح میتواند بیش از آنکه ایران را تحت فشار قرار دهد، به اقتصاد جهانی و آمریکا آسیب وارد کند.
