سه پرده از اقتصاد 1404
اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ ناترازی انرژی، رشد اقتصادی منفی، تورم ۶۰ درصدی و کاهش نرخ مشارکت را پشتسر گذاشت؛ التهابات سیاسی در این سال بیشترین تاثیر را بر اقتصاد کشور داشتهاند
به گزارش قیمت ۳۶۰، یکی از مهمترین چالشهای سال۱۴۰۴، تداوم ناترازی در بخش انرژی بود؛ کمبود برق و گاز، بهویژه در فصلهای اوج مصرف، به قطعیهای مکرر برق و آب در صنایع انجامید. این قطعیها نهتنها هزینه تولید را افزایش داد، بلکه باعث توقف یا کاهش ظرفیت فعالیت بسیاری از واحدهای صنعتی شد. پیامد طبیعی این وضعیت، افت تولید و افزایش فشار بر قیمتها بود.
در انتهای بهار، وقوع جنگ ۱۲روزه که با حمله اسرائیل و آمریکا شروع شد، شوک جدید و سنگینی به اقتصاد وارد کرد. این رویداد کوتاه اما پرهزینه، فضای کسبوکار را بهشدت ملتهب ساخت. بخشی از زیرساختها آسیب دید، تولید در برخی مناطق کاهشیافت و محدودیتها و قطعی اینترنت، بخش خدمات و اقتصاد دیجیتال را با زیانهای قابلتوجهی روبهرو کرد.
پس از پایان درگیریها، کشور وارد دورهای از نااطمینانی شد؛ وضعیتی که از آن به «نه جنگ و نه صلح» تعبیر میشد. فعالان اقتصادی در چنین فضایی با تردید نسبت به آینده، تصمیمات خود را به تعویق انداختند و سرمایهگذاریهای جدید کاهشیافت. در ادامه، فعالشدن مکانیزم ماشه فشارهای خارجی را تشدید کرد و انتظارات منفی در بازارها افزایشیافت که در نهایت به نوسان در بازار ارز و داراییها دامن زد.
در فصلهای پایانی سالنیز اقتصاد با آرامش روبهرو نشد. ناآرامیها در نقاط مختلف کشور بر فضای اجتماعی و اقتصادی سایه انداخت و در اسفندماه، حمله دوم آمریکا و اسرائیلبار دیگر شوک سیاسی - اقتصادی تازهای ایجاد کرد.
ورود رشد اقتصادی به محدوده منفی
براساس آمارهای رسمی مرکز آمار ایران، رشد محصول ناخالص داخلی بدوننفت در فصل بهار این سالمنفی 0.5درصد ثبت شد. این عدد آغازگر روندی نزولی بود که بهدلیل وقوع جنگ ۱۲روزه در پایان بهار و اثرات گسترده آن بر فعالیتهای صنعتی و خدماتی، در فصل تابستان نیز ادامه یافت و رشد اقتصادی به رقم منفی 0.2درصد رسید.
در فصل پاییز نشانههایی از بهبود نسبی دیده شد. با کاهش تنشها و بازگشت نسبی تامین انرژی و مواد اولیه، رشد اقتصادی به 1.8درصد افزایشیافت. هر چند که برای فصل زمستان هنوز آمار رسمی منتشر نشدهاست، اما تحلیلها حاکی از آناند که فضای اقتصادی دوباره تحتفشار شدید قرارگرفتهاست.
از ابتدای دهه۱۴۰۰، رشد اقتصادی از حدود ۵درصد در بهار ۱۴۰۰ به مقادیر منفی در چهار سالبعد رسید؛ عامل اصلی این افت، شوک خارجی ناشی از جنگ و تداوم نااطمینانیهای سیاسی است، اما ناترازی انرژی، فرسودگی زیرساختها و کاهش سرمایهگذاری داخلی نیز نقش پررنگی در شکلگیری شرایط کنونی دارند.
رکوردشکنی تورم
براساس آمارهای منتشرشده از سوی بانکمرکزی، تورم نقطهبهنقطه در بهمنماه ۱۴۰۴ به 62.2درصد رسید. این میزان نشان میدهد سطح عمومی قیمتها در مقایسه با بهمن سالقبل بیش از ۶۰درصد افزایشیافتهاست.
تورم نقطهبهنقطه در فروردینماه ۱۴۰۴ در سطح 41.4درصد قرار داشت، اما در ادامه سالبهتدریج افزایشیافت و تا ماههای پایانی بیش از ۲۰ واحددرصد رشد کرد.
کاهش مشارکت در بازار کار
براساس آمارهای مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری فصلی در پاییز ۱۴۰۴ به 7.8درصد رسید. در همین زمان نرخ مشارکت اقتصادی نیز 40.7درصد گزارش شدهاست.
نگاهی به روند تاریخی از ابتدای دهه۱۴۰۰ نشان میدهد؛ اگرچه نرخ بیکاری در سالهای اخیر تا حدی کاهشیافته، اما نرخ مشارکت نیز همزمان روندی نزولی داشتهاست.
وقوع شوکهای ناشی از تنشهای خارجی و جنگ، همراه با فشارهای اقتصادی بر بنگاهها و کسبوکارها، فضای فعالیت اقتصادی را محدودتر کرد. در چنین شرایطی بسیاری از کسبوکارها با کاهش تقاضا یا اختلال در فعالیت مواجه شدند و فرصتهای شغلی جدید کمتر از گذشته ایجاد شد. از سوی دیگر بسیاری از کسبوکارها مجبور به تعدیل نیرو شدند.
در سالجاری، قطعیهای گسترده و طولانی اینترنت، فعالیت بسیاری از کسبوکارهای آنلاین و خدماتی را با اختلال روبهرو کرد و بر وضعیت اشتغال در این بخش اثر گذاشت.
