سقوط شش میلیارد دلاری صادرات در سال ۱۴۰۴

به گزارش قیمت ۳۶۰، کاهش ۶‌میلیارد دلاری صادرات غیرنفتی در سال ۱۴۰۴، بازتاب هزینه‌هایی است که نااطمینانی، جنگ و اختلال در مسیرهای تجاری به اقتصاد ایران تحمیل کرده است. 

اقتصاد ایران در دهه‌های اخیر به‌طور مستمر با تحریم‌های تجاری، محدودیت‌های بانکی و موانع دسترسی به بازارهای جهانی روبه‌رو بوده است. با وجود این محدودیت‌ها، فعالان اقتصادی طی سال‌های گذشته توانسته‌اند تا حدی خود را با شرایط تحریمی تطبیق دهند و بخشی از موانع تجارت را مدیریت کنند؛ هرچند عملکرد تجارت خارجی همچنان با ظرفیت‌های اقتصاد ایران و نیازهای بازار داخلی فاصله قابل‌توجهی دارد.

در دهه سوم خرداد ۱۴۰۴، حمله نظامی به خاک ایران، هرچند تنها ۱۲ روز ادامه داشت، اما سطح نااطمینانی و ریسک‌های سیاسی و تجاری را در منطقه به میزان قابل‌توجهی افزایش داد. در ادامه نیز قطعی‌های گسترده اینترنت، همزمان با ناآرامی‌های داخلی، بر دشواری‌های فعالیت تجاری و ارتباطات بین‌المللی افزود.

در نهم اسفند ۱۴۰۴، حمله نظامی دیگری به خاک ایران، همزمان با روزهای پایانی سال، روند تجارت خارجی را با اختلال جدی مواجه کرد. در ادامه نیز محدودیت‌های اعمال‌شده بر مسیرهای دریایی و بنادر جنوبی، عملا بخش مهمی از جریان تجارت کشور را متوقف ساخت.

بررسی داده‌های گمرکی نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از تجارت خارجی ایران، چه از نظر ارزش و چه از نظر وزن، به گمرکات جنوبی، مسیرهای دریایی خلیج فارس، تنگه هرمز و نقش واسطه‌ای امارات وابسته است. از همین رو، هرگونه اختلال در این مسیرها، هزینه‌های سنگینی را به تجارت خارجی و اقتصاد کشور تحمیل می‌کند.

پس از امضای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا، محدودیت‌های دریایی تا حدی کاهش یافت و فعالیت بنادر جنوبی به‌تدریج از سر گرفته شد. با این حال، روند تجارت هنوز به شرایط پیش از بحران بازنگشته و شواهد موجود از تداوم افت حجم مبادلات و کندی جابه‌جایی کالاها نسبت به دوره پیش از نهم اسفند ۱۴۰۴ حکایت دارد.

علاوه بر این، تداوم برخی تنش‌های امنیتی، با وجود تفاهم سیاسی اخیر، نشان می‌دهد فضای تجارت خارجی همچنان با نااطمینانی قابل‌توجهی روبه‌رو است. تجربه یک سال گذشته بار دیگر نشان داده است که تجارت خارجی بیش از هر متغیر دیگری به ثبات سیاسی، امنیت مسیرهای حمل‌ونقل و پیش‌بینی‌پذیری محیط کسب‌وکار وابسته است.

محمد لاهوتی، رئیس کمیسیون توسعه صادرات اتاق بازرگانی ایران، گفت: اعمال محاصره دریایی ایران از طریق بنادر جنوبی مسیر تجارت ما را از این منطقه عملا متوقف کرد.  حتی پس از پایان جنگ و با تداوم محاصره دریایی در بنادر جنوبی کشور، مسیر تجارت ما از خلیج فارس، عملا مسدود بود. 

علی امامی، مدیرکل دفتر خدمات آماد سازمان توسعه تجارت نیز گفت: در سال ۱۴۰۳ میزان صادرات غیرنفتی کشور به رقم ۵۸ میلیارد دلار رسید. در سال گذشته میزان صادرات به حدود ۵۲ میلیارد دلار کاهش یافته است. وی این افت را نتیجه تنش‌های سیاسی، اقتصادی، جنگ، محدودیت‌های تجاری و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل دانست.