آمار ۱۴۰۰ با برچسب ۱۴۰۵؛ ماجرای واقعی مالکیت خودرو در ایران

به گزارش قیمت ۳۶۰، در چند روز گذشته اکثر رسانه‌های اقتصادی و خودرویی طبق آماری که در یک جلسه مطرح شد؛ اشاره به مالکیت خودرویی خانوارهای ایرانی کردند.

 روز چهارشنبه ۲۱ مرداد ماه، عباس پازوکی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر معاون اول رئیس‌جمهور در یادداشتی، با اشاره به جزئیات جلسه شورای اقتصاد به ریاست محمدرضا عارف که اخیراً برگزار شد، تأکید کرد: «عزم همه جزم شده تا یک تحول بنیادین و تاریخی در صنعت خودروسازی کشور در این دولت پایه‌گذاری شود.»

در بخشی از این جلسه به گفته معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر معاون اول رئیس‌جمهور، یکی از اساتید آماری داد که ابعاد ساختاری عجیب کشور را رو کرد: «از ۲۷ میلیون خانوار ایرانی، ۱۳.۵ میلیون خانوار (حدود ۵۵ میلیون نفر) اصلاً خودرو ندارند! ۹.۵ میلیون خانوار فقط یک خودرو دارند، اما در مقابل، تنها ۴ میلیون خانوار صاحبان ۱۶ میلیون خودرو در کشورند!» 

 تصمیم گرفته شدبه طور دقیق منشأ آمار اعلام شده درباره مالکیت خودروهای خانوارهای ایرانی ریشه‌یابی شود. این آمار مربوط به دو پژوهش است. یک پژوهش که در سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با نام بررسی وضعیت گردشگری داخلی از منظر دسترس پذیری برای اقشار مختلف جامعه و ارائه بسته تقنینی وجود دارد. دیگری نیز مربوط به پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان است که مقاله‌ای تحت عنوان دسته‌بندی معیشتی خانوارهای ایرانی وجود دارد.

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در تاریخ ۲۵ فروردین ۱۴۰۳ منتشر شده است اما آمار مالکیت خودرو داخل گزارش مربوط به سال ۱۴۰۰ است نه سال ۱۴۰۳. خود مرکز پژوهش‌ها در توضیح رسمی بعدی درباره همین گزارش تأکید کرده که آمار مستند گزارش مربوط به بازه ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۰ است و حتی نوشته به دلیل اعلام‌نشدن آمار گردشگری بعد از ۱۴۰۰، امکان استفاده از آمار جدیدتر وجود نداشته است.

دو منبع، با وجود تفاوت یک‌ساله در داده‌ها، در یک شاخص اصلی تقریباً به یک نتیجه می‌رسند: حدود نیمی از خانوارهای ایرانی در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ فاقد خودروی شخصی بوده‌اند. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس از این داده برای بررسی رابطه میان برخورداری از خودرو و امکان سفر استفاده کرده است؛ در این گزارش آمده که در سال ۱۴۰۰، ۷۶ درصد خانوارهای فاقد خودروی شخصی سفر نداشته‌اند.

در مقابل، داده‌های پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان توزیع خانوارهای دارای خودرو را نیز مشخص می‌کند: ۳۵ درصد یک خودرو، ۱۱ درصد دو خودرو، ۳ درصد سه خودرو و یک درصد بیش از سه خودرو داشته‌اند. بنابراین در کنار ۵۰ درصد خانوارهای فاقد خودرو، حدود ۱۵ درصد خانوارها حداقل دو خودرو در اختیار داشته‌اند.

اما بخش مهم‌تر آمارها و گزارش‌های ارائه شده این است که ارقام ارائه شده در واقع آمار ۱۴۰۵ نیست. ستون اول مربوط به داده ۱۴۰۰ و ستون دوم مربوط به داده ۱۴۰۱ است.

بالا بودن تعداد خودروهای کشور الزاماً به معنای برخورداری اکثریت خانوارها از خودرو نیست. در داده رفاه ایرانیان، در حالی که نیمی از خانوارها فاقد خودرو هستند، بخشی از خانوارها بیش از یک خودرو در اختیار دارند.

داده مورد استفاده در بخش مالکیت خودرو در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس مربوط به سال ۱۴۰۰ است، در حالی که آمار تفصیلی پایگاه رفاه ایرانیان به سال ۱۴۰۱ نسبت داده شده است. بنابراین فاصله زمانی میان دو مجموعه تنها یک سال است و نمی‌توان از شباهت سهم خانوارهای فاقد خودرو در آنها نتیجه گرفت که این نسبت در سال‌های بعد نیز بدون تغییر باقی مانده است.

در نتیجه، آنچه از داده‌های موجود می‌توان با اطمینان گفت این است که در اوایل دهه ۱۴۰۰، حدود نیمی از خانوارهای ایرانی خودروی شخصی نداشتند و در مقابل، بخشی از خانوارها مالک چند خودرو بودند.

آمار جدید چند خودرویی ایرانیان

طبق آخرین آمار میزان مالکیت خودروی خانوارهای ایرانی که «مالک شریعتی»، نماینده مجلس در یک برنامه تلویزیونی ارائه داد ۴۶.۵۸ درصد خانوارها هیچ خودرویی ندارند. در مقابل ۴۰.۰۸ درصد فقط یک خودرو دارند. یعنی از هر ۱۰۰ خانوار، نزدیک به ۸۷ خانوار یا بی‌خودرو هستند یا تنها یک خودرو دارند. 

همچنین۱۰.۶ درصد دو خودرو دارند و سهم خانوارهای سه‌خودرویی به ۲.۱۱ درصد می‌رسد. از سوی دیگر، فقط ۰.۴۴ درصد خانوارها چهار خودرو دارند، ۰.۱۱ درصد پنج خودرو، ۰.۰۳ درصد شش خودرو، ۰.۰۱ درصد هفت خودرو، ۰.۰۱ درصد هشت خودرو، ۰.۰۴ درصد ۹ خودرو و ۰.۰۱ درصد نیز ۱۰ خودرو و بیشتر در اختیار دارند.

گروه اول خانوارهای بدون خودرو هستند که ۴۶.۵۸ درصد را شامل می‌شوند. گروه دوم خانوارهای دارای یک یا دو خودرو هستند که در مجموع ۵۰.۶۸ درصد سهم دارند. گروه سوم نیز خانوارهای دارای سه خودرو یا بیشترند که فقط ۲.۷۴ درصد را تشکیل می‌دهند.