روایت یک شکست؛ چرا تولید خودرو به هدف نرسید؟
صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ زیر فشار همزمان بحران ارزی، قیمتگذاری دستوری، بدهیهای سنگین و تنشهای سیاسی، نتوانست به اهداف تولیدی خود دست یابد
به گزارش قیمت ۳۶۰، سال ۱۴۰۴ برای صنعت خودرو سالی پرچالش بود؛ سالی که این صنعت علاوه بر جنگ، تنشهای بینالمللی، بیثباتی اقتصادی و نوسانات شدید ارزی، با سیاستگذاریهای متناقض و مداخلات مستمر نیز روبهرو شد. در شرایطی که انتظار میرفت با آغاز فرآیند خروج دولت از مدیریت بزرگترین خودروساز کشور، فصل تازهای در صنعت خودرو آغاز شود، اما در عمل این سال به صحنه تقابل میان سیاستگذاران و خودروسازان تبدیل شد.
اصرار بر تداوم قیمتگذاری دستوری، فشار برای عرضه خودرو با قیمتهای غیرواقعی و مداخلات پیدرپی در روند فروش و تولید، موجب شد صنعت خودرو از اهداف تعیینشده خود فاصله بگیرد. طبق گزارش انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور، تنها حدود ۷۰ درصد برنامه تولید خودرو در سال ۱۴۰۴ محقق شد و نزدیک به ۴۴۰ هزار دستگاه از برنامه تولیدی محقق نشد.
براساس این گزارش، از هدف تولید یکمیلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو، تنها حدود یکمیلیون و ۵۰ هزار دستگاه تولید شد. این عقبماندگی تنها به خودروسازان بزرگ محدود نبود و بخش خصوصی و مونتاژکاران نیز نتوانستند به اهداف تعیینشده دست پیدا کنند. به این ترتیب ناکامی در تحقق برنامه تولید به مشکلی فراگیر در کل صنعت خودرو تبدیل شد.
در میان خودروسازان، ایرانخودرو با تحقق حدود ۹۳ درصد برنامه تولید، بهترین عملکرد را داشت، اما همچنان از هدف تعیینشده عقب ماند. سایپا تنها حدود ۴۹ درصد برنامه خود را محقق کرد و عملاً نیمی از هدف تولیدی خود را از دست داد. در بخش خصوصی نیز کرمانموتور حدود ۴۶ درصد، مدیرانخودرو ۲۵ درصد، آرینپارسموتور ۳۲ درصد و بهمنموتور حدود ۵۷ درصد از برنامههای خود را محقق کردند. محدودیتهای ارزی، دشواری واردات قطعات و سیاستگذاریهای نامناسب از مهمترین عوامل افت عملکرد مونتاژکاران عنوان میشود.
گزارش انجمن قطعهسازان همچنین تصویری نگرانکننده از وضعیت مالی دو خودروساز بزرگ کشور ارائه میدهد. مجموع زیان انباشته ایرانخودرو و سایپا به حدود ۳۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده و بدهی جاری این دو شرکت نیز حدود ۶۵۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. ایرانخودرو حدود ۱۵۰ هزار میلیارد تومان زیان انباشته و ۳۴۰ هزار میلیارد تومان بدهی جاری دارد و سایپا نیز با ۱۸۰ هزار میلیارد تومان زیان انباشته و ۳۱۰ هزار میلیارد تومان بدهی جاری مواجه است.
این وضعیت موجب شده بخش عمده منابع مالی خودروسازان صرف بازپرداخت بدهیها، هزینههای مالی و جبران زیانها شود و امکان سرمایهگذاری برای توسعه محصول و افزایش تولید کاهش یابد. در نتیجه فاصله میان اهداف تولیدی و عملکرد واقعی هر سال بیشتر شده است.
فعالان صنعت خودرو، بحران ارزی و اختلال در تامین قطعات را از مهمترین عوامل عقبماندگی تولید در سال ۱۴۰۴ میدانند. به گفته آنها، فرآیند تخصیص ارز کند و فرسایشی بوده و بسیاری از قطعهسازان در تامین مواد اولیه و قطعات موردنیاز با مشکل مواجه شدهاند.
در کنار این موضوع، تداوم قیمتگذاری دستوری همچنان به عنوان یکی از مهمترین عوامل زیاندهی خودروسازان مطرح است. در حالی که هزینههای تولید به دلیل رشد نرخ ارز و افزایش قیمت مواد اولیه بالا رفته، قیمت فروش محصولات همچنان تحت کنترل دولت تعیین میشود. نتیجه این وضعیت، تشدید شکاف میان هزینه و درآمد و افزایش زیان تولید است.
یکی از مهمترین اتفاقات سال ۱۴۰۴ افت شدید تولید در اسفندماه بود. طبق آمارها، تولید خودرو سواری در اسفند نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۷۲ درصد کاهش یافت و مجموع تولید انواع خودرو نیز افتی مشابه را تجربه کرد.
