سهم هر دهک از اینترنت چقدر است؟

به گزارش قیمت ۳۶۰،  شکاف مصرف اینترنت میان دهک‌های درآمدی و همچنین میان ساکنان شهر و روستا طی یک دهه گذشته به‌طور چشم‌گیری کاهش یافته است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد نسبت مصرف اینترنت دو دهک بالای درآمدی به دو دهک پایین از ۴۸برابر در سال۱۳۹۲ به ۲.۴برابر در سال۱۴۰۳ رسیده و فاصله هزینه اینترنت خانوار شهری و روستایی نیز از ۱۰.۸برابر به ۱.۶برابر کاهش یافته است.

در داده‌های مصرف خانوار طی ۱۴سال گذشته یعنی از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳، اینترنت عملا از یک کالای کم‌اهمیت به یک کالای ضروری تبدیل شده است. رشدی که هم از سمت عرضه با گسترش زیرساخت‌ها، گوشی‌های هوشمند و پلتفرم‌ها اتفاق افتاده و هم از سمت تقاضا با توسعه کسب‌وکار‌های دیجیتال، آموزش، سرگرمی و ارتباطات تغذیه شده و به‌تدریج سبد فرهنگی و تفریحی خانوار را بازآرایی کرده است.

این کاهش صرفا به معنای ‌مصرف کمتر خدمات فرهنگی نیست، بلکه نشانه تغییر شیوه مصرف است. بخشی از خدمات فرهنگی از طریق سرگرمی، یادگیری، تعامل اجتماعی و حتی هویت‌یابی در بستر اینترنت تامین می‌شود و اینترنت در این دوره برای طیفی از اقلام فرهنگی و تفریحی نقش جانشین پیدا کرده است.

این آمار‌ها نشان می‌دهد نوعی همگرایی ذهنی و فرهنگی و برابری فرصت‌ها در دسترسی به خدمات فرهنگی اینترنتی، در ایران رخ داده است. کاهش شدید نسبت مصرف اینترنت شهری به روستایی و کاهش شدید نسبت مصرف اینترنت دو دهک بالا به دو دهک پایین، یعنی اینترنت از منظر دسترسی و مصرف، بسیار عمومی‌تر شده است.

در چارچوب اقتصاد رفاه، اینترنت می‌تواند یک کالای توانمندساز باشد که سرمایه انسانی را افزایش می‌دهد. دسترسی برابر به اطلاعات، آموزش، بازارها، شبکه‌ها و خدمات عمومی می‌تواند بخشی از شکاف فرصت‌ها میان خانوار‌ها را کاهش دهد و موجب برابری بیشتر فرصت‌ها شود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در سال‌های اخیر، اینترنت در عمل به یک زیرساخت نرم برای تولید و توزیع اطلاعات اقتصادی تبدیل شده است. با رشد شدید مصرف اینترنت و همگرایی شهر و روستا و دهک‌های بالا و پایین از این منظر، نقش «انتظارات» در اقتصاد ایران نه تنها پررنگ‌تر شده، بلکه سازوکار شکل‌گیری و انتقال آن نیز همگن‌تر شده است.

این تحول، وزن انتظارات ثانویه را هم بالا می‌برد و اینترنت همگرایی ذهن‌ها و رفتار‌های جمعی را افزایش داده و اقتصاد را نسبت به شوک‌های انتظارات حساس‌تر کرده است.

به این ترتیب می‌توان گفت، قطعی اینترنت، در میان مصرف‌کنندگان شخصی، احتمالا نارضایتی بیشتری را در میان جوانان و اقشار تحصیل‌کرده و ساکنان شهرها ایجاد می‌کند.

به‌نظر می‌آید در این شرایط سیاست عمومی باید کیفیت و پایداری اتصال را حفظ کند و سعی کند مهارت‌های دیجیتال و سواد رسانه‌ای برای تبدیل مصرف اینترنت به سرمایه انسانی و کاهش آسیب‌های رفتاری را افزایش دهد.