وقتی خرید مرغ و برنج به پیامک کالابرگ گره میخورد!
یارانه و کالابرگ شاید در برابر هزینههای امروز عدد بزرگی نباشند، اما اقتصاد خانوار آنقدر شکننده شده که همین تاریخهای واریز هم آنطور که خودشان میگویند وارد تقویم خرید ماهیانهشان شده است
به گزارش قیمت ۳۶۰، اگرچه یارانه نقدی و کالابرگ، بهتنهایی اعداد بزرگی در برابر هزینههای امروز خانوار نیستند، اما اقتصاد طبقه متوسط و کمدرآمد آنقدر متزلزل شده که همین تاریخهای واریز هم وارد تقویم زندگی خانوادهها شده است. حالا برای بخشی از خانوارها، ۱۵، ۲۰ و ۲۵ هر ماه فقط تاریخی روی تقویم نیست؛ روزهایی است که خرید مرغ، تخممرغ، برنج، روغن و لبنیات تا رسیدن آن عقب میافتد.
در بعضی خانهها، خرید ماهانه دیگر از اول ماه شروع نمیشود؛ از روزی شروع میشود که پیامک شارژ کالابرگ میآید. یک خانواده چهارنفره تا قبل از شارژ، خرید را به برخی چیزهای مورد نیاز محدود میکند و خرید اصلی را نگه میدارد برای همان روزی که اعتبار کالابرگ روی کارت سرپرست خانوار مینشیند.
در روزهای گذشته گمانههایی درباره حذف برخی دهکها یا تغییر مبلغ کالابرگ مطرح شد، اما کالابرگ تیر ۱۴۰۵ فعلاً بدون حذف دهکها و با همان اعتبار یک میلیون تومان برای هر نفر اجرا شد. بر اساس همین گزارش، زمان شارژ اعتبار بر پایه رقم پایانی کد ملی سرپرست خانوار در سه نوبت اعلام شده است: ۱۵ تیر برای کدهای ملی منتهی به ۰، ۱ و ۲، ۲۰ تیر برای کدهای ۳، ۴، ۵ و ۶ و ۲۵ تیر برای کدهای ۷، ۸ و ۹.
برای فهم ابعاد این وابستگی، باید تعداد یارانهبگیران و افرادی که کالابرگ دریافت میکنند را هم دید. به گزارش سازمان هدفمندسازی یارانهها، در خرداد ۱۴۰۵، تعداد افراد قرارگرفته در دهکهای اول تا سوم ۲۸ میلیون و ۱۶۸ هزار و ۹۱۹ نفر بوده است. یارانه نقدی این گروه هر ماه روز ۲۵ واریز میشود و مبلغ آن برای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان است.
دهکهای چهارم تا نهم نیز در خرداد ۱۴۰۵ شامل ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۶۱ نفر بودهاند و یارانه نقدی آنها با مبلغ ۳۰۰ هزار تومان برای هر نفر واریز شده است. یعنی در مجموع، فقط در قالب یارانه نقدی، بیش از ۷۳ میلیون نفر در کشور در یکی از دو گروه دریافتکننده قرار داشتهاند.
این عددها نشان میدهد که یارانه و کالابرگ دیگر فقط مسأله گروههای بسیار کمدرآمد نیست. وقتی دهکهای میانی هم درگیر این پرداختها هستند، یعنی فشار هزینهها از طبقات پایین عبور کرده و به بخشهای وسیعتری از جامعه رسیده است. طبقهای که شاید هنوز عنوان «متوسط» را با خود حمل کند، اما در عمل بخشی از خرید خوراکیاش را با تاریخ واریز تنظیم میکند.
انتظار برای کالابرگ فقط یک برداشت روایی نیست؛ خود شیوه پرداخت هم این انتظار را تولید میکند. وقتی اعتبار کالابرگ نه یکجا، بلکه در سه نوبت و بر اساس رقم پایانی کد ملی سرپرست خانوار شارژ میشود، بخشی از خانوارها عملاً باید چند روز بیشتر برای خرید با اعتبار خود صبر کنند.
در سوی دیگر، شبکه فروشگاهی کالابرگ هم نشان میدهد که این طرح وارد جریان واقعی خرید شده است. مدیرعامل شرکت مجری طرح کالابرگ الکترونیکی پیش از این اعلام کرده بود که ۲۶۸ هزار فروشگاه در سراسر کشور بهعنوان پذیرنده کالابرگ فعالیت دارند و مشمولان میتوانند از همین فروشگاهها کالاهای اساسی بخرند. وقتی دهها میلیون نفر مشمول دریافت اعتبارند و صدها هزار فروشگاه امکان پذیرش آن را دارند، طبیعی است که روز شارژ فقط برای خانوار مهم نباشد؛ برای فروشنده محلی هم به روزی قابل پیشبینی در فروش کالاهای اساسی تبدیل شود.
این وابستگی فقط در خانهها نیست؛ فروشگاههای محلی هم روزهای شارژ را میشناسند. در روزهای نزدیک به واریز یارانه و کالابرگ، مراجعه برای کالاهای اساسی بیشتر میشود. فروشندهای در یک سوپرمارکت محلی میگوید بعضی مشتریها قبل از شارژ فقط قیمت میپرسند یا خریدشان را محدود میکنند، اما بعد از شارژ با فهرست مشخص برمیگردند: مرغ، تخممرغ، روغن، برنج، ماکارونی، پنیر و شیر.
اهمیت کالابرگ وقتی بیشتر میشود که آن را کنار تورم خوراکیها بگذاریم. طبق دادههای رسمی مرکز آمار ایران، تورم ماهانه گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» در خرداد ۱۴۰۵ به ۶.۸ درصد رسیده و تورم نقطهبهنقطه نیز ۸۸.۶ درصد اعلام شده است؛ یعنی خانوارها برای خرید یک مجموعه کالا و خدمات مشابه، نسبت به خرداد سال قبل به طور میانگین ۸۸.۶ درصد بیشتر هزینه کردهاند.
در چنین شرایطی، برای بسیاری از خانوادهها، کالابرگ دیگر کمک اضافه نیست؛ بخشی از برنامهریزی ماهانه است. خانوار میداند چه روزی حقوق میگیرد، چه روزی قسط میدهد، چه روزی اجاره باید پرداخت شود و چه روزی یارانه یا کالابرگ میرسد. به همین دلیل، اقتصاد خانه به یک تقویم فشرده تبدیل شده است؛ تقویمی که در آن هر پرداخت، جای یک خرید عقبافتاده را پر میکند.
مسأله اصلی این نیست که یک میلیون تومان کالابرگ عدد بزرگی است یا نه؛ اتفاقاً در برابر قیمت امروز خوراکیها اصلا عدد بزرگی نیست. مسأله این است که فشار اقتصادی آنقدر زیاد شده که همین عدد نهچندان بزرگ هم وارد محاسبات روزانه خانوار شده است. وقتی خانوادهای خریدش را با پیامک شارژ تنظیم میکند و فروشندهای فروشش را با روز واریز میسنجد، یعنی کالابرگ از سطح یک سیاست اداری عبور کرده و به بخشی از زندگی حقیقی مردم تبدیل شده است.
